مناقب حضرت أبالفضل العبـّاس سلام الله علیه

1- نسب، تولد، کنیه‌ و القاب

پدرشان: امام علی (علیه السلام) و مادرشان: فاطمه بنت حزام معروف به ام البنین است.

حضرت در ۴ شعبان سال ۲۶ق در مدینه به دنیا آمد[1] در دوران کودکی از پدرش تحصیل علم کرد و امام علی (علیه السلام) فرمود: اِنَّ وَلَدِی العَبّاسَ زُقَّ العِلمَ زَقّاً ؛ همانا فرزندم عباس در کودکی علم آموخت و به سان نوزاد کبوتر، که از مادرش آب و غذا می‌گیرد، از من معارف فرا گرفت.[2] در مدت ۱۴ سال که با پدر زیست، همیشه و در همه حال در کنار پدر حضور داشت[3] وی در سال۳۷ ق در جنگ صفین حضور داشت[4] و سخنانی در توصیف شجاعت وی نقل شده است.

کنیه‌

-         «ابوالفضل» مشهورترین کنیه عباس است. [5]

-         «ابوالقاسم» کنیه‌ دیگر او است که از زیارت اربعین بر گرفته شده. [6]

القاب


   1-  قمر بنی‌هاشم [7]

   2- باب الحوائج [8]

   3- طَیّار [9]

   4- سقّا [10]

   5- پرچمدار و علمدار [11]


 2- همسر و فرزندان

حضرت عباس (علیه السلام) با «لبابه، دختر عبیدالله بن عباس بن عبدالمطلب» ازدواج کرد[12] که حاصل این ازدواج دو پسر به نام‌های «فضل و عبیدالله» بود. [13] برخی فرزندان دیگری برای حضرت عباس (علیه السلام) به نام‌های حسن، قاسم، محمد و یک دختر عنوان کرده‌اند و گفته‌اند قاسم و محمد در روز عاشورا پس از پدرشان به شهادت رسیدند. [14] نسل حضرت عباس (علیه السلام) از طریق عبیدالله ادامه یافت. [15]

2- در کلام ائمه(علیهم السلام)

·         امام سجاد (علیه السلام) :

قال: قال علی بن - الحسین علیهما السلام: رحم الله العباس یعنی ابن علی فلقد آثر وأبلى وفدى أخاه بنفسه حتى قطعت یداه فأبدله الله بهما جناحین یطیر بهما مع الملائکة فی الجنة کما جعل لجعفر بن أبی طالب، وإن للعباس عند الله تبارک وتعالى لمنزلة یغبطه بها جمیع الشهداء یوم القیامة. والحدیث طویل أخذنا منه موضع الحاجة، وقد أخرجته بتمامه مع ما رویته فی فضائل العباس بن علی علیهما السلام فی کتاب مقتل الحسین بن علی علیهما السلام.

ترجمه

«خدا عمویم عباس را رحمت کند، به راستی ایثار و جانبازی نمود، جنگ نمایانی کرد تا دستانش قطع شد و خود را فدای برادرش نمود. خداوند در برابر این فدارکاری - همانند عمویش جعفر طیار- دو بال به اوعنایت کرد تا به یاری آنها، همراه فرشتگان در بهشت پرواز کند. همانا عباس نزد خداوند تبارک و تعالی مقامی دارد که تمامی شهیدان، در روز قیامت، بر او غبطه می‌خورند و رسیدن به آن مقام را آرزو می‌کنند.» [16]

·        امام صادق (علیه السلام)  در توصیف عباس  (سلام الله علیه) :

روی عن أبی عبد الله الصادق ع انه قال: کان عمِّنا العباس بن علی نافذُ البصیرة صلبُ الایمان جاهد مع أبی عبد الله علیه السلام وأبلى بلاء حسنا.

«بصیرت نافذ، بینش عظیم، ایمان بسیار، جهاد در محضر امام حسین  (علیه السلام) ، جانبازی و ایثار، شهادت در راه امام خود، تسلیم در برابر جانشین رسول خدا  (صلّی الله علیه و آله وسلّم) ، تصدیق امام زمانش، وفاداری، تلاش تا آخرین حد و....» [17]

همچنین در آغاز زیارتنامه ایشان می‌فرماید:

            سَلَامُ اللَّهِ وَ سَلَامُ مَلَائِکَتِهِ الْمُقَرَّبِینَ وَ أَنْبِیَائِهِ الْمُرْسَلِینَ وَ عِبَادِهِ الصَّالِحِینَ وَ جَمِیعِ الشُّهَدَاءِ وَ الصِّدِّیقِینَ وَ الزَّاکِیَاتِ الطَّیِّبَاتِ فِیمَا تَغْتَدِی وَ تَرُوحُ عَلَیْکَ یَا ابْنَ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ أَشْهَدُ لَکَ بِالتَّسْلِیمِ وَ التَّصْدِیقِ وَ الْوَفَاءِ وَ النَّصِیحَةِ لِخَلَفِ النَّبِیِّ الْمُرْسَلِ وَ السِّبْطِ الْمُنْتَجَبِ وَ الدَّلِیلِ الْعَالِمِ وَ الْوَصِیِّ الْمُبَلِّغِ وَ الْمَظْلُومِ الْمُهْتَضَمِ فَجَزَاکَ اللَّهُ عَنْ رَسُولِهِ وَ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ وَ عَنِ الْحَسَنِ وَ الْحُسَیْنِ (صلّی الله علیه و آله وسلّم) أَفْضَلَ الْجَزَاءِ بِمَا صَبَرْتَ وَ احْتَسَبْتَ .... .

«سلام بر تو ای بنده نیکوکار و فرمانبرِ خدا و پیامبر خدا (صلّی الله علیه و آله وسلّم) و امیرالمؤمنین (علیه السلام) و حسن (علیه السلام)  و حسین (علیه السلام)  ... » [18]

 

 

·        امام زمان(عجّل الله تعالی فرجه الشریف) :

            «سلام بر ابوالفضل العباس، پسر امیرمؤمنان (علیه السلام) ، آن که جان خود را نثار برادرش کرد، دنیا را وسیله آخرت خود قرار داد و فدای برادرش شد. او که نگهبان بود و بسیار کوشید تا آب را به لب تشنگان حرم برساند و دو دستش در جهاد فی سبیل الله قطع شد. خداوند قاتلان او یزید بن رقاد و حکیم بن طفیل طائی را از رحمت خود دور سازد.» [19]

 

 و آخر دعوانا أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِین



[1] -  امین، اعیان الشیعه، ج۷، ص۴۲۹؛ قمی، نفس المهموم، ۱۳۷۶ش، ص۲۸۵

[2] - ابن نما حلی، مثیر الاحزان، ۱۳۸۰ش، ص۲۵۴؛ امین، اعیان الشیعه، ج۷، ص۴۲۹

[3] - الناصری، مولد العباس بن علی، ص۶۳

[4] - الناصری، مولد العباس بن علی، ص۶۴

[5] - ابن نما حلی، مثیر الاحزان، ۱۳۸۰ش، ص۲۵۴؛ اصفهانی، مقاتل الطالبین، ۱۴۰۸ق، ص۸۹

[6] -  «السلام علیک یا اباالقاسم، السلام علیک یا عباس بن علی» (مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۱۰۱، ص۳۳۰)

[7] - اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ۱۴۰۸ق، ص۹۰؛ ابن نما حلی، مثیر الاحزان، ۱۳۸۰ش، ص۲۵۴

[8] - الناصری، مولد العباس بن علی(ع)، ص۳۰

[9] - المظفر، بطل العلقمی، ج۲، ص۱۰۸-۱۰۹

[10] - امین،اعیان الشیعه، ج۷،ص۴۲۹؛ طبری، تاریخ الأمم و الملوک (تاریخ الطبری)، ج۵،ص۴۱۲-۴۱۳؛اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ۱۴۰۸ق، ص۱۱۷-118

[11] - ابن شهر آشوب، مناقب آل ابی‌طالب، قم، ج۴، ص۱۰۸؛ علامه مجلسی، بحار الانوار، ج۴۵، ص۴۰

[12] - الزبیری، نسب قریش، ج۱، ص۷۹؛البغدادی، المحبّر، ج۱، ص۴۴.

[13] - الحائری، ذخیرة الدارین،۱۳۴۵ق، ج۱، ص۱۴۵

[14] - ربانی خلخالی، چهره درخشان قمر بنی هاشم، ج۲، ص۱۲۳

[15] - هادی‌منش، «فرزندان و نوادگان حضرت عباس»

[16] - شیخ صدوق، خصال، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۶۸.

[17] - امین، اعیان الشیعه، ج۷، ص۴۳۰.

[18] - ابن قولویه قمی، کامل الزیارات، ص256

[19] - المظفر، بطل العلقمی، ج۲، ص۳۱۱